Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2016

Πώς δημιουργήθηκε το ηλιακό μας σύστημα; Είναι αλήθεια ότι τα σώματά μας αποτελούνται από αστερόσκονη;


Spiral galaxy NGC 6503

Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί για τη δημιουργία του ηλιακού μας συστήματος. Καμία, όμως, δεν μπόρεσε να λύσει όλα τα προβλήματα που έθεσαν με το πέρασμα του χρόνου οι παρατηρήσεις των διαφόρων χαρακτηριστικών των σωμάτων του ηλιακού μας συστήματος. Η θεωρία που φαίνεται σήμερα να επικρατεί είναι η θεωρία του νεφελώματος αερίων και σκόνης.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, εδώ που βρισκόμαστε, σε ένα προάστιο του Γαλαξία μας, σχηματίστηκε το ηλιακό μας σύστημα από ένα νεφέλωμα αερίων και σκόνης. Το νεφέλωμα αυτό, με 75% υδρογόνο και 25% ήλιο, τα δυο στοιχεία που δημιουργήθηκαν κατά τη Μεγάλη Έκρηξη, εμπλουτίστηκε και με βαρύτερα στοιχεία, αυτά δηλαδή που αποτελούν τη λεγόμενη αστερόσκονη.

Τα στοιχεία αυτά, που εμπλούτισαν το νεφέλωμα αυτό, δημιουργήθηκαν στην καρδιά ενός μεγάλου γειτονικού αστέρα και εκτοξεύτηκαν στη διάρκεια του εκρηκτικού θανάτου του, όταν ο αστέρας αυτός έγινε υπερκαινοφανής αστέρας, γνωστός ως σουπερνόβα. Από αυτή την αστερόσκονη αποτελούνται και τα σώματά μας και γι’ αυτόν τον λόγο έχουμε άμεση σχέση με τους κύκλους εξέλιξης των αστέρων.

Η βαρυτική κατάρρευση του νεφελώματος αυτού προς το κέντρο του, η οποία προκλήθηκε μάλλον από την έκρηξη αυτού του γειτονικού υπερκαινοφανούς αστέρα ή και από την επίδραση κάποιων άλλων αιτιών, είχε ως αποτέλεσμα τη γένεση του ηλιακού μας συστήματος. Το νεφέλωμα αυτό συνηθίζεται να το αποκαλούμε «ηλιακό νεφέλωμα», επειδή στο κέντρο του δημιουργήθηκε ο Ήλιος, ο οποίος απέσπασε το 99,9% της μάζας του.

Πάνω σε έναν περιστρεφόμενο δίσκο, που σχηματίστηκε γύρω από αυτόν τον πρωτοήλιο, από τα υπολείμματα του ηλιακού νεφελώματος, δημιουργήθηκαν οι πλανήτες, οι δορυφόροι τους, οι αστεροειδείς, οι νάνοι πλανήτες, οι κομήτες και η μεσοπλανητική ύλη.




Βρείτε 52 τέτοιες ερωτήσεις και τις απαντήσεις τους στο εξαιρετικά κατατοπιστικό και ευκολοδιάβαστο βιβλίο του γνωστού Αστρονόμου και Καθηγητή στο ΑΠΘ Σταύρου Αυγολούπη “Στοιχεία Αστρονομίας για Μαθητές και Εκπαιδευτικούς”.

http://astro.planitario.gr/

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2016

Παρατηρήθηκε το μέχρι σήμερα περισσότερο σφαιρικό αστρικό αντικείμενο



Τα άστρα δεν είναι τέλειες σφαίρες. Καθώς περιστρέφονται, πλαταίνουν λόγω της φυγόκεντρης δύναμης. Μια ομάδα ερευνητών, γύρω από τον Laurent Gizon από το Ινστιτούτο Max Planck για την Έρευνα του Ηλιακού Συστήματος και το Πανεπιστήμιο του Göttingen, πέτυχε να μετρήσει την πλάτυνση ενός αργά περιστρεφόμενου άστρου με πρωτοφανή ακρίβεια. Οι ερευνητές προσδιόρισαν την αστρική πλατύτητα χρησιμοποιώντας αστεροσεισμολογία – τη μελέτη των ταλαντώσεων των άστρων. Η τεχνική εφαρμόστηκε σε ένα άστρο 5000 έτη φωτός μακριά από τη Γη και αποκαλύφθηκε ότι η διαφορά μεταξύ των ακτίνων του ισημερινού και του μεσημβρινού κύκλων του άστρου είναι μόνο 3 χιλιόμετρα – τιμή που είναι εκπληκτικά μικρή, συγκρινόμενη με τη μέση ακτίνα του άστρου που είναι 1,5 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Πράγμα του σημαίνει ότι η αέρια σφαίρα είναι εκπληκτικά στρογγυλή.
Όλα τα άστρα περιστρέφονται και έτσι πλαταίνουν από την φυγόκεντρη δύναμη. Όσο ταχύτερα περιστρέφονται, τόσο περισσότερο τα άστρα γίνονται πλατύτερα. Ο Ήλιος μας περιστρέφεται με μια περίοδο 27 ημερών [egno: στον ισημερινό: 27 μέρες 6 ώρες 36 λεπτά] και έχει ακτίνα ισημερινού 10 χιλιόμετρα μεγαλύτερη από την ακτίνα του μεσημβρινού, στους πόλους. Για τη Γη αυτή η διαφορά είναι 21 χιλιόμετρα. Ο Gizon και οι συνάδελφοί του επέλεξαν ένα αργά περιστρεφόμενο άστρο που ονομάζεται Kepler 11145123. Αυτό το θερμό και φωτεινό άστρο έχει μέγεθος περισσότερο το διπλάσιο του μεγέθους του Ήλιου και περιστρέφεται τρεις φορές πιο αργά από ότι ο Ήλιος.
Ο Gizon και οι συνάδελφοί του επέλεξαν αυτό το άστρο επειδή εμφανίζει καθαρά ημιτονοειδείς ταλαντώσεις. Οι περιοδικές διαστολές και συστολές του άστρου μπορούν να ανιχνευτούν από τις διακυμάνσεις της φωτεινότητας του άστρου. Η αποστολή Kepler της NASA παρατήρησε τις ταλαντώσεις του άστρου συνεχώς για περισσότερο από τέσσερα χρόνια. Οι διαφορετικοί τύποι της ταλάντωσης είναι ευαίσθητοι στα διαφορετικά αστρικά γεωγραφικά πλάτη. Για τη μελέτη τους, οι συγγραφείς συνέκριναν τις συχνότητες των τύπων ταλάντωσης που είναι πιο ευαίσθητοι στις περιοχές με χαμηλά γεωγραφικά πλάτη και τις συχνότητες των τύπων που είναι περισσότερο ευαίσθητοι σε υψηλότερα πλάτη. Η σύγκριση αυτή δείχνει ότι η διαφορά στις ακτίνες μεταξύ ισημερινού και πόλων είναι μόνο 3 χιλιόμετρα με μια ακρίβεια του 1 χιλιομέτρου. «Αυτό καθιστά το Kepler 11145123 το στρογγυλότερο φυσικό αντικείμενο που μετρήθηκε ποτέ, ακόμη πιο στρογγυλό από ότι ο Ήλιος», εξηγεί ο Gizon.


Παραδόξως, το άστρο είναι ακόμη λιγότερο πεπλατυσμένο από ότι υπονοείται από τον ρυθμό της περιστροφής του. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι η παρουσία ενός μαγνητικού πεδίου στα χαμηλά πλάτη θα μπορούσε να κάνει το άστρο να φαίνεται περισσότερο σφαιρικό στις αστρικές ταλαντώσεις. Όπως ακριβώς η ηλιοσεισμολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη του μαγνητικού πεδίου του Ήλιου, η αστεροσεισμολογία μπορεί να χρησιμοποιείται για τη μελέτη το μαγνητισμό σε απομακρυσμένα άστρα. Τα αστρικά μαγνητικά πεδία, ειδικότερα τα αδύναμα μαγνητικά πεδία, είναι πάρα πολύ δύσκολα για άμεση παρατήρηση σε μακρινά άστρα.
Το Kepler 11145123 δεν είναι το μόνο άστρο με τις κατάλληλες ταλαντώσεις και ακριβείς μετρήσεις φωτεινότητας. «Σκοπεύουμε να εφαρμόσουμε τη μέθοδο αυτή σε άλλα άστρα που παρατηρούνται από την αποστολή Kepler και τις επερχόμενες διαστημικές αποστολές TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) και PLATO (PLAnetary Transits and Oscillations). Θα είναι ιδιαιτέρως ενδιαφέρον να δούμε πώς η ταχύτερη περιστροφή και ένα ισχυρότερο μαγνητικό πεδίο μπορεί να αλλάξουν το σχήμα ενός άστρου», προσθέτει ο Gizon. «Ένα σημαντικό πεδίο στην αστροφυσική έχει τώρα γίνει παρατηρησιακό».
Πηγή: Max Planck Institutes

Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016

Via Lactea: Ένα πρόγραμμα της ΕΕ για να κατανοήσουμε καλύτερα τον Γαλαξία μας


OΓαλαξίας μας όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί. Στοιχεία που έρχονται στο φως και μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για να κατανοήσουμε την εξέλιξη του. Πρόκειται για το έργο Via Lactea.

O Γαλαξίας μας όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί. Στοιχεία που έρχονται στο φως και μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για να κατανοήσουμε την εξέλιξη του. Πρόκειται για το έργο Via Lactea.



Φανταστείτε τον γαλαξία μας σαν ένα μεγάλο ζωντανό οργανισμό, με τον δικό του σκελετό και την δική του ανάπτυξη. Το έργο Via Lactea, μετά από τρία χρόνια μελέτης, κατάφερε να δημιουργήσει μία βάση δεδομένων, σχετικά με το κομμάτι του διαστήματος που φιλοξενεί το γαλαξία μας. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης παρουσιάστηκαν στη Ρώμη και ανοίγουν διάπλατα τους ορίζοντες μας, για τον δικό μας Γαλαξία.

Το έργο Via Lactea θα δώσει στους αστροφυσικούς περισσότερες και βαθύτερες γνώσεις για τον Γαλαξία μας. Τα τελικά αποτελέσματα θα είναι σαν μία γιγαντιαία βιβλιοθήκη από χάρτες που θα δίνουν μία πλήρη απογραφή των αστρικών φυτωρίων στο εσωτερικό του Γαλαξία.

Είναι σαν μία συλλογή βιβλίων, μία συλλογή γνώσεων με την συμβολή όλων μας. Όλοι έγραψαν ένα κεφάλαιο, σε αυτό το βιβλίο και αυτή την εγκυκλοπαίδεια. Ο καθένας από εμάς, έχει καλύψει ένα άλλο θέμα και μετά προσπαθούμε να τα συνδέσουμε όλα. Σκοπός είναι να συνδέσουμε τα πάντα γιατί έτσι λειτουργεί το Σύμπαν.

To μέλος της ομάδας Via Lactea, Νταβίντ Έλια εξήγησε:
«Αυτό που κάναμε είναι μία μεγάλη ανάλυση του Γαλαξία μας. Αυτό μας δίνει την δυνατότητα να ξεκινήσουμε μία μεγαλύτερη έρευνα που θα μας δώσει περισσότερα στατιστικά στοιχεία, ώστε να συνθέσουμε τις λεπτομέρειες του παρελθόντος. Το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον για να έχουμε εικόνα της μελλοντικής εξέλιξης του γαλαξία μας.»

Το έργο Via Lactea το οποίοι χρηματοδοτείται απο την ΕΕ, ήταν μέρος της έρευνας HI-GAL. Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα παρατήρησης που έγινε από τον δορυφόρο Herschel. Αυτό μας επέτρεψε να έχουμε εικόνα για τον Γαλαξία μας, ως μία μηχανή σχηματισμού αστεριών.